Je hebt kleuren en kleuren…. (2)

Tijdens het schrijven van dit artikel kwam ik erachter dat ik veel te veel informatie had om in één Blog te stoppen. Zodoende heb ik het hele verhaal achteraf in drie stukken opgedeeld, namelijk 1) kleur op de muur; 2) kleur op papier en tenslotte 3)kleur op het scherm. Dit is deel 2:

Kleur op papier
Maar met een waaier voor dekkende kleuren verf of dekkende inkt zoals bij zeefdruk wordt gebruikt was er nog steeds geen standaard voor de kleuren van transparante drukinkten (met uitzondering van dekwit bij de boekdruktechniek). Bij het drukken van een volvlak kleur viel dat nog wel mee aangezien de kleur hierbij niet uit rasterpunten wordt opgebouwd, maar bij het drukken van een kleurafbeelding die uit rasterpunten wordt opgebouwd werd het pas echt een probleem.

Bijkomend probleem was het feit dat de boekdruktechniek en de offsettechniek elk anders met hun drukinkten omgaan. Bij boekdruk komt de inkt onvermengd in de inktbak; bij offset wordt deze verdund in de inktbak. Dat was ten tijde van de invoering van de offsettechniek in de drukkerswereld ook een constant strijdpunt tussen beide partijen. De boekdrukkers gooiden de offset-drukkers steeds voor de voeten dat hun volvlakken kleur er véél te waterig uitzagen. Daarom zou deze druktechniek het nooit van hen winnen. De geschiedenis heeft hen ongelijk gegeven want door de veel grotere snelheid van de offsetpersen en dus een veel lagere kostprijs per stuks product wonnen ze met één hand op de rug de strijd met de boekdrukkers.
Er zijn ook veel drukkerijen die niet snel genoeg van het ene naar het andere procedé omschakelden, omgevallen in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Maar genoeg over boekdruk en offset. Ik had het over standaardisatie van kleuren.

De firma Pantone Inc. zag het gat in de markt met betrekking tot de standaardisatie van kleuren. Zij ontwikkelden en introduceerden in 1963 daarom hun “Pantone Matching System, in de wandelgangen “het PMS-Systeem” genoemd. Daarin maakten zij met behulp van 14 basis-kleuren meer dan 3000 kleurscharkeringen. De mengkleuren ontstonden door de 14 basiskleuren met elkaar te mengen, soms aangevuld met transparant wit en/of zwart. Er zijn op dit moment ruim 1100 kleuren gedefinieerd door Pantone, die elk hun unieke nummer hebben (bijvoorbeeld PMS 192).

Aangezien het drukken op glanzend of mat papier de kleur nogal beïnvloedt, maakten ze drukkleurenwaaiers op beide soorten papier. Tot op de dag van vandaag vormt dit PMS-kleurensysteem de basis voor alle kleurvergelijkingen in zowel drukwerk als op het beeldscherm.
Met behulp van de Pantone kleurenwaaier, waarop alle kleuren staan, kan een drukker of andere producent altijd de juiste kleur inkt mengen en gebruiken. Een garantie dat een kleur overal ter wereld exact gelijk is. Dit is bijvoorbeeld belangrijk voor bedrijfslogo’s en huisstijlen.

Maar we zijn er nog lang niet. Als we een full colour drukwerk alleen maar zouden moeten drukken met de kleuren uit de PMS-Waaier, zou dat betekenen dat elke afzonderlijke kleur een drukgang nodig zou hebben. Voor het drukken van een folder met daarin kleurenfoto’s zou dat minstens meer dan honderd persdoorgangen betekenen. In de eerste plaats onbetaalbaar en in de tweede plaats zou dit een eindeloos geduld van de opdrachtgever vragen voordat z’n werk gereed was. Aan de andere kant, de kleuren zouden wél veel mooier zijn dan we in ons vierkleuren drukwerk gewend zijn.

Dus… bevat je drukwerk 1 of 2 specifieke kleuren? Dan zal drukken in PMS meestal het beste resultaat geven en de meest interessante prijs opleveren. Bevat je ontwerp meerdere kleuren? Ga dan over naar CMGZ.

Naast z’n 14 basiskleuren voor kleurmenging ontwikkelde Pantone vier proceskleuren (Cyaan, Magenta, Geel en Zwart) voor vierkleuren rasterdruk.

Elke kleur in een afbeelding wordt bij full colour rasters namelijk opgebouwd uit puntjes cyaan, magenta, geel en zwart die onder een bepaalde hoek naast en elkaar overlappend worden geplaatst.

Op die manier wordt het oog misleid en krijgt het een indruk krijgt van de kleur die men wil benaderen. Bij een lichte kleur zullen dat heel kleine naast elkaar geplaatste puntjes zijn op een witte (papier)ondergrond. Bij een sterke kleur zullen de punten veel groter en overlappend zijn en dus het witte papier meer afdekken.

Dat brengt me automatisch op de manier van kleuropbouw die bij kleuren druktechniek het geval is. Die is gebaseerd op subtractieve kleurmenging.

Bij deze vorm van kleurmenging gaat men uit van wit papier. Wit is de kleur waarin alle kleuren van het spectrum evenredig verenigd zijn. Door er een (proces)kleur op te drukken, wordt deze kleur gereflecteerd en z’n complementaire kleur uit het kleurenspectrum wit verwijderd. Het is makkelijker uit te leggen met de kleurencirkel van deze subtractieve kleurmenging.

Als we bijvoorbeeld geel en cyaan over de witte ondergrond drukken, worden rood en blauw geabsorbeerd en blijft er op de plaats waar de kleuren elkaar overlappen groen over. Door alle drie proceskleuren over elkaar te drukken (zoals in het midden van de kleurencirkel het geval is) ontstaat zwart. Aangezien een drukker niet tevreden is met dit bereikte zwart, wordt als vierde extra drukgang de zwarte kleur toegevoegd.

Kleuren op de muur en kleuren op het beeldscherm komen aan de orde in deel een en drie van dit verhaal.

Leave a comment

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.